De homilie

7-2-2018 Audiëntie – De homilie
Wanneer het Evangelie verkondigd wordt, is het Christus die spreekt

Op het ogenblik dat het Evangelie in de Mis verkondigd wordt, “is het Christus die daar tot ons spreekt. Daarom zijn we aandachtig, want het is een direct gesprek. Het is de Heer die tot ons spreekt”, legt paus Franciscus uit. En “door deel te nemen aan de Mis, moeten wij Hem een antwoord geven. Wij luisteren naar het Evangelie en moeten een antwoord geven in ons leven”.
De paus vervolgt zijn catechese over de H. Mis, met het thema van het Evangelie en de homilie. Wat de homilie betreft, zij zet de dialoog verder die in het Evangelie begon “opdat het zijn vervulling zou vinden in het leven. Authentieke exegese van het Evangelie is ons heilig leven!”.
Zoals het Woord van de Heer, “beëindigt (de homilie) haar weg”, “als we ze belichamen, als we ze in werken omzetten”.
En tot slot geeft de paus nog een raad: dat de homilie “goed voorbereid” en “kort, kort” zou zijn, niet langer dan “tien minuten”.

Dierbare broeders en zusters, goeie dag!

Wij vervolgen de catechese over de Mis. We waren bij de Lezingen gekomen.
De dialoog tussen God en Zijn volk, die in de liturgie van het Woord ontvouwd wordt, bereikt zijn hoogtepunt in de verkondiging van het Evangelie. Het wordt voorafgegaan door het Alleluja – of in de Vasten door een andere acclamatie – waarmee “de gelovigen de Heer verwelkomen en begroeten die in het Evangelie het woord gaat nemen” (1). Zoals de mysteries van Christus de Bijbelse openbaring verhelderen, zo is het Evangelie in de liturgie van het Woord, het licht om de betekenis van de Bijbelteksten te begrijpen, hetzij uit het Oud of het Nieuw Testament, die eraan voorafgaan. “Christus is het centrum en de volheid van heel de Schrift, zoals van heel de liturgische viering.” (2) Jezus Christus is altijd het centrum, altijd.

Daarom onderscheidt de liturgie, het Evangelie van de andere lezingen en omgeeft zij het met bijzondere eer en verering (3). De lezing ervan wordt trouwens voorbehouden aan de aangestelde bedienaar, die het boek op het einde kust; men luistert ernaar, rechtstaande, en maakt een kruisteken op voorhoofd, mond en borst; de kaarsen en wierook eren Christus die door de lezing van het Evangelie Zijn doeltreffend woord laat weerklinken. Door deze tekens erkent de gemeenschap de aanwezigheid van Christus die haar de Blijde Boodschap brengt, die bekeert en transformeert. Het is een direct gesprek dat plaatsheeft, zoals de acclamaties getuigen waarmee men de lezing beantwoordt: “Wij danken God” en “Lof zij U, Christus”. Wij staan recht om naar het Evangelie te luisteren maar het is Christus die daar tot ons spreekt. Daarom zijn wij aandachtig, want het is een direct gesprek. Het is de Heer die tot ons spreekt.

Tijdens de Mis, lezen wij dus het Evangelie om te weten hoe de gebeurtenissen plaatshadden, om ons bewust te worden van wat Jezus ooit gedaan en gezegd heeft. En dit Woord is levend, het Woord van Jezus in het Evangelie is levend en komt tot mijn hart. Daarom is het zo belangrijk om naar het Evangelie te luisteren met open hart, omdat het een levend Woord is. De heilige Augustinus schrijft: “de mond van Christus is het Evangelie. Hij heerst in de hemelen, maar houdt niet op met te spreken op aarde” (4). Als het waar is dat in de liturgie “Christus het Evangelie nog verkondigt” (5), dan vloeit daaruit voort dat wij door deel te nemen aan de Mis, Hem een antwoord moeten geven. Wij horen het Evangelie en moeten een antwoord geven in ons leven.

Om Zijn boodschap te doen aankomen, maakt Jezus ook gebruik van het woord van de priester die na het Evangelie, de homilie geeft (6). Warm aanbevolen door het Tweede Vaticaans Concilie, als onderdeel van de liturgie (7), is de homilie geen gelegenheidstoespraak – zelfs geen catechese zoals ik nu doe – noch een conferentie, zelfs geen les: de homilie is iets anders. Wat is een homilie? Zij “herneemt deze dialoog die reeds aangevat werd tussen de Heer en Zijn volk” (8) opdat hij in het leven zijn voltooiing zou vinden. Authentieke exegese van het Evangelie is ons heilig leven! Het woord van de Heer beëindigt zijn weg wanneer wij het belichamen, wanneer wij het in werken omzetten, zoals dat gebeurd is in Maria en de heiligen. Herinner u wat ik vorige keer zei: het Woord van de Heer komt binnen langs de oren, komt bij het hart en gaat naar de handen, in goede werken. Ook de homilie volgt het Woord van de Heer en gaat deze weg, opdat het Woord van de Heer langs ons hart tot bij de handen komt.

Ik heb het thema van de homilie reeds behandeld in de exhortatie Evangelii gaudium, waar ik eraan herinnerde dat de liturgische context “vereist dat door de predicatie, de gemeenschap en ook de predikant op weg worden gezet naar een communio met Christus in de eucharistie die het leven omvormt” (9).

Wie de homilie geeft, moet zijn ambt goed uitvoeren – wie preekt: de priester of diaken of bisschop – door werkelijk een dienst te betonen aan al degenen die aan de Mis deelnemen, maar degenen die luisteren, moeten ook hun deel doen. Vooreerst door aandachtig te zijn, dat wil zeggen door een goede innerlijke gesteltenis, zonder subjectieve eisen te stellen, wetend dat iedere predikant zijn kwaliteiten en grenzen heeft. Als er soms reden tot verveling is omdat de homilie lang is of niet kernachtig of niet begrijpelijk, is anderzijds het vooroordeel een hinder. Wie de homilie geeft, moet zich bewust zijn dat wat hij doet, hem niet toebehoort, hij preekt, geeft Jezus zijn stem, hij preekt Jezus’ Woord.

En de homilie moet goed voorbereid zijn, zij moet kort zijn, kort! Een priester zei me eens, hij was naar de stad gegaan waar zijn ouders leefden, en zijn vader zei hem: “Weet ge, ik ben blij dat mijn vrienden voor ons een kerk gevonden hebben waar de mis gedaan wordt zonder homilie!”. Hoe dikwijls zien wij dat tijdens de homilie sommigen inslapen, anderen praten of buiten gaan roken … Daarom, alstublieft, laat de homilie kort zijn, maar goed voorbereid. En hoe een homilie voorbereiden, dierbare priesters, diakens, bisschoppen? Hoe wordt ze voorbereid? Door gebed, door studie van het Woord Gods en door er een heldere en korte samenvatting van te maken: zij mag niet langer duren dan tien minuten, alstublieft.

Tot slot kunnen wij zeggen dat God in de liturgie van het Woord, door het Evangelie en de homilie, in gesprek gaat met Zijn volk, dat met aandacht en verering naar Hem luistert en tegelijk erkent dat Hij aanwezig en werkzaam is. Als wij ons dus naar de Blijde Boodschap luisteren, zullen wij door haar getransformeerd en bekeerd worden, en bijgevolg bekwaam worden onszelf en de wereld te veranderen. Waarom? Omdat de Blijde Boodschap, het Woord van God langs de oren binnenkomt, naar het hart gaat en tot bij de handen komt om goede werken te doen.

_________________________________
[1] Romeins Missaal, 62.
[2] Inleiding Lezingenboek, 5.
[3] Cf. Romeins Missaal, 60 en 134.
[4] Sermoen 85, 1: PL 38, 520; cf.ook Verhandeling over het Evangelie van Johannes, XXX, I : PL 35, 1632 ; CCL 36, 289.
[5] Oecum. Conc. Vat. II, Const. Sacrosanctum Concilium, 33.
[6] Cf. Romeins Missaal, 65-66; Inleiding Lezingenboek, 24-27.
[7] Cf. Oecum. Conc. Vat. II, Const. Sacrosanctum Concilium, 52.
[8] ap. Exhort. Evangelii gaudium, 137.
[9] Ibid., 138.
Terug naar overzicht
By | 2018-02-16T16:48:53+00:00 9 februari 2018|Woord van de paus|0 Comments