23-12-2020 Audiëntie – Kerstmis
Wat robotten niet kunnen. De tederheid laten herboren worden

Met Kerstmis kan men de tederheid laten herboren worden, legt paus Franciscus uit, die vertelt over een ontmoeting met vakdeskundigen in artificiële intelligentie: “In een gesprek met meerdere wetenschappers, hadden we het over artificiële intelligentie en robotten … Er worden robotten geprogrammeerd voor alles en voor iedereen. Die ontwikkeling is bezig. En ik zei hun: “Wat kan een robot nooit?” Zij dachten na, gaven hun mening, en uiteindelijk waren zij het eens: tederheid. Dat zullen robotten nooit kunnen”.
Dit antwoord van specialisten in robotica aan paus Franciscus is de aanleiding voor zijn kerstwensen waarin hij het belang van de tederheid beklemtoont op dit historisch moment voor de mensheid: “dat is wat ons bij God brengt, vandaag: het is een heerlijke manier waarop God op de wereld is willen komen, het wekt tederheid in ons, menselijke tederheid die dicht bij die van God staat. Vandaag, nu er zo veel ellende is hebben wij zo veel nood aan tederheid, aan liefkozingen! Als de pandemie ons verplicht heeft meer afstand van elkaar te houden, toont Jezus ons in de kribbe de weg van de tederheid om elkaar nabij te zijn, om humaan te zijn. Laten wij deze weg volgen. Zalig Kerstmis!”.

Dierbare broeders en zusters, goeie dag!

In deze catechese op de vooravond van Kerstmis zou ik enkele elementen willen aanreiken om na te denken voorbereiding op het kerstfeest. In de liturgie van de nachtmis zal de boodschap van de engel aan de herders weerklinken: “Vreest niet, want zie, ik verkondig u een vreugdevolle boodschap die bestemd is voor heel het volk. Heden is u een Redder geboren, Christus de Heer, in de stad van David. En dit zal voor u een teken zijn: gij zult het pasgeboren kind vinden in doeken gewikkeld en liggend in een kribbe” (Lc 2,10-12).

In navolging van de herders gaan ook wij in de geest naar Betlehem, waar Maria in een stal het levenslicht geschonken heeft aan het Kind, “omdat – zegt de heilige Lucas nog – er voor hen geen plaats was in de herberg” (2,7). Kerstmis is een universeel feest geworden en zelfs degenen die niet geloven, hebben oog voor de aantrekkingskracht van deze viering. Maar een christen weet dat Kerstmis een beslissend gebeuren is, een eeuwig vuur dat God in de wereld heeft aangestoken en dat niet mag verward worden met vluchtige dingen. Het is belangrijk dat het niet herleid wordt tot een puur sentimenteel feest of een feest voor de consumptie.

Verleden zondag heb ik de aandacht op dit probleem getrokken door te benadrukken dat de consumptiementaliteit Kerstmis geschaakt heeft. Nee: Kerstmis mag niet herleid worden tot een puur sentimenteel feest of een feest voor de consumptie, met veel geschenken en wensen, maar arm aan christelijke geloof en ook arm aan menselijkheid. Het is daarom nodig een zekere wereldse mentaliteit halt toe te roepen, die de gloeiende kern van ons geloof niet kan vatten en deze is: “Het Woord is vlees geworden en heeft onder ons gewoond. Wij hebben zijn heerlijkheid aanschouwd, zulk een heerlijkheid als de Eniggeborene van de Vader ontvangt, vol genade en waarheid” (Joh 1,14). Dat is de kern van Kerstmis, de waarheid van Kerstmis, een andere is er niet.

Kerstmis nodigt ons uit enerzijds na te denken over het dramatische karakter van de geschiedenis waarin mensen, door zonde gekwetst, onophoudelijk op zoek zijn naar waarheid, barmhartigheid en verlossing en anderzijds over de goedheid van God die ons tegemoet gekomen is om de Waarheid mee te delen die redt en die ons deelgenoot maakt van Zijn vriendschap en leven.

En deze gave is puur genade, zonder verdienste van onze kant. Een kerkvader zei: “Kijk deze kant op, naar die kant, naar ginder: zoek de verdienste en ge zult niets anders vinden dan genade”. Alles is genade, een genadegave. En deze genadegave ontvangen wij door de eenvoud en menselijkheid van Kerstmis. Zij kan uit ons hart en onze geest het pessimisme verjagen dat vandaag nog meer verspreid is door de pandemie. Wij kunnen dat verontrustende gevoel van verwarring overwinnen, ons niet laten overspoelen door nederlagen en mislukkingen, in het teruggevonden besef dat dit nederig en arm, verborgen en weerloos Kind, God zelf is, die voor ons mens werd.

Het Tweede Vaticaans Concilie zegt ons in een bekende passage uit de Constitutie over de Kerk in de hedendaagse wereld, dat deze gebeurtenis ieder van ons aanbelangt: “Hij heeft zich als Zoon van God, door zijn menswording in zekere zin met iedere mens verenigd. Met menselijke handen heeft Hij werk verricht, met een menselijke geest heeft Hij gedacht, met een menselijke wil heeft Hij gehandeld, met een menselijk hart heeft Hij liefgehad. Geboren uit de maagd Maria, is Hij werkelijk één van de onze geworden, in alles aan ons gelijk, behalve in de zonde” (Gaudium et Spes, 22). Maar Jezus is tweeduizend jaar geleden geboren. Gaat mij dat aan? – Ja, dat gaat u en mij aan, ieder van ons. Jezus is één van de onzen: God is in Jezus, één van de onzen.

Deze werkelijkheid geeft ons veel vreugde en veel moed. God heeft ons niet vanuit den hoge bekeken, van ver, Hij is niet aan ons voorbijgegaan, Hij heeft zich aan onze ellende niet geërgerd, Hij heeft zich niet met een schijnlichaam bekleed, maar Hij heeft onze natuur en menselijke conditie ten volle op zich genomen. Hij heeft niets achterwege gelaten, tenzij de zonde, dat is het enige dat Hij niet heeft. Heel de mensheid is in Hem. Hij heeft al wat wij zijn, zoals wij zijn, op zich genomen. Dat is wezenlijk om het christelijk geloof te begrijpen.

De heilige Augustinus dacht terug aan zijn weg van bekering en schreef in zijn Belijdenissen: “Ik was nog niet nederig genoeg om mijn God te bezitten, de nederige Jezus, en ik kende de lessen van Zijn zwakheid nog niet goed” (VII,8). En wat is de zwakheid van Jezus? Zijn zwakheid is een les! Omdat zij ons de liefde van God leert kennen. Kerstmis is het feest van de mens geworden Liefde, de liefde die voor ons in Jezus Christus geboren werd. Jezus Christus is het licht van de mensen dat in de duisternis straalt, dat zin geeft aan het menselijk bestaan en aan heel de geschiedenis.

Dierbare broeders en zusters, mogen deze korte reflecties ons helpen om Kerstmis met een dieper besef te vieren. Maar er is nog een andere manier om zich voor te bereiden en waaraan ik u en mezelf zou willen herinneren, en die ligt in ieders handbereik: een beetje in stilte mediteren bij de kribbe. De kribbe is een catechese van die werkelijkheid, van wat dat jaar gebeurd is, die dag, en waarover wij in het Evangelie hoorden. Daarom heb ik verleden jaar een brief geschreven en het zou goed zijn hem nog eens ter hand te nemen. Hij heet Admirabile signum, “Wonderbaar teken”. In de leerschool van de heilige Franciscus van Assisi kunnen wij een beetje kind worden door in beschouwing te blijven voor het gebeuren van de Geboorte en in ons opnieuw de verwondering te laten geboren worden voor de wonderbare manier waarop God ter wereld is willen komen.

Vragen wij de genade van verwondering, verwondering tegenover dit mysterie, deze zo tedere, zo mooie werkelijkheid, die zo dicht bij ons hart staat. Moge de Heer ons de genade van verwondering geven, om Hem te ontmoeten, tot Hem te naderen, tot iedereen te naderen. Dat zal de tederheid in ons doen herboren worden. Toen wij gisteren met meerdere wetenschappers in gesprek waren, hadden we het over artificiële intelligentie en robotten … Er worden robotten geprogrammeerd voor alles en voor iedereen en dat is in ontwikkeling. En ik zei hun: “Wat kan een robot nooit?” Zij dachten na, gaven hun mening maar uiteindelijk waren zij het eens: tederheid. Dat zullen robotten nooit kunnen.

En dat is wat ons bij God brengt, vandaag: een heerlijke manier waarop God op de wereld is willen komen, het wekt tederheid in ons, menselijke tederheid die dicht bij die van God staat. Vandaag, nu er zo veel ellende is hebben wij zo veel nood aan tederheid, aan liefkozingen! Als de pandemie ons verplicht heeft meer afstand van elkaar te houden, toont Jezus ons in de kribbe de weg van de tederheid om elkaar nabij te zijn, om humaan te zijn. Laten wij deze weg volgen. Zalig Kerstmis!

Terug naar overzicht