23-6-2021 Audiëntie – De weg van de vrijheid
Inleiding op de Galatenbrief

“Hoe kunnen wij die mensen herkennen?” Paus Franciscus stelt een criterium voor om echte verkondigers van het Evangelie te onderscheiden van mensen die verwarring zaaien in de christengemeenschappen, vandaag zowel als ten tijde van de Brief van de heilige Paulus aan de Galaten. De paus heeft namelijk een nieuwe reeks aangevat: catechese over de Brief aan de Galaten. Om te onderscheiden of een “apostel” verwarring zaait in plaats van de vreugde van het Evangelie aan te kondigen, geeft de paus strakheid als criterium. “Eén van de kenmerken van hun manier van doen is strakheid. Zij zijn streng ten overstaan van de verkondiging van het Evangelie die ons vrij maakt, die ons vreugdevol maakt. Altijd die starheid: men moet dit doen, men moet dat doen … Starheid is die mensen eigen.”
Het is één van de doeleinden van deze nieuwe catechesereeks om gedoopten te helpen in het onderscheiden van de weg van de “vrijheid”, van de “vreugde”, van de “nederigheid”, “broederlijkheid”, van het “vertrouwen”, van “zachtmoedigheid” en “gehoorzaamheid”. “Het zal ons goed doen het onderricht van de heilige Paulus in de Brief aan de Galaten te volgen om te begrijpen welke weg te gaan. Degene die de apostel aanwijst is de bevrijdende en altijd nieuwe weg van de gekruisigde en verrezen Jezus; de weg van de verkondiging die wordt waargemaakt door nederigheid en broederlijkheid. De nieuwe verkondigers weten niet wat nederigheid, wat broederlijkheid is. Dat is de weg van zachtmoedig en gehoorzaam vertrouwen. Nieuwe verkondigers kennen noch zachtmoedigheid noch gehoorzaamheid”.

Dierbare broeders en zusters, goeie dag!

Na de lange weg die aan het gebed gewijd was, beginnen wij vandaag met een nieuwe reeks catecheses. Ik hoop dat wij met de weg van het gebed een beetje beter, een beetje meer kunnen bidden. Vandaag wens ik na te denken over sommige thema’s die de apostel Paulus aanreikt in zijn Brief aan de Galaten. Een heel belangrijke Brief, ik zou zelfs zeggen doorslaggevend, niet alleen om de apostel beter te kennen maar vooral om sommige argumenten onder ogen te nemen, die hij diepgaand behandelt en waarbij hij de schoonheid van het Evangelie aantoont. In deze Brief geeft Paulus vele biografische informatie over zijn bekering en de beslissing om zijn leven ten dienste te stellen van Jezus Christus. Bovendien pakt hij meerdere thema’s aan die heel belangrijk zijn voor het geloof, zoals dat van de vrijheid, de genade en de manier om christelijk te leven, die uiterst actueel zijn omdat zij vele aspecten raken van het leven van de Kerk in onze dagen. Het gaat om een heel actuele brief. Hij lijkt voor onze tijd geschreven.

Het eerste kenmerk dat in deze Brief opvalt, is het grote evangelisatiewerk dat de apostel op touw zet en die op zijn missiereizen, de gemeenschappen in Galatië tenminste twee keer bezoekt. Paulus richt zich tot de christenen van dit grondgebied. Wij weten niet juist welk geografische streek hij bedoelt en kunnen evenmin met zekerheid zeggen wanneer hij deze brief schrijft. Wij weten dat de Galaten een oud Keltisch volk zijn dat zich door vele wederwaardigheden in dit uitgestrekte gebied van Anatolië gevestigd heeft, met de stad Ancyra als hoofdstad, vandaag Ankara, de hoofdstad van Turkije. Paulus zegt alleen dat hij wegens ziekte verplicht is in deze streek halt te houden (cf Gal 4,13). De heilige Lucas geeft in de Handelingen van de Apostelen echter een meer spirituele reden. Hij zegt dat zij “door Frygië (trokken) en de landstreek Galatië, omdat zij door de heilige Geest ervan weerhouden waren het woord te verkondigen in Asia” (16,6).

De twee feiten zijn niet in tegenspraak: zij wijzen eerder aan dat de weg van de evangelisatie niet altijd van onze wil en plannen afhangt, maar de beschikbaarheid vraagt zich te laten kneden en andere wegen te volgen die niet voorzien waren. Onder u is een gezin dat mij begroet heeft: zij zeggen dat zij Lets moeten leren en ik weet niet meer welke taal nog, omdat zij als missionaris naar dat land moeten vertrekken. De Heilige Geest zendt ook vandaag vele missionarissen die hun vaderland verlaten en op weg gaan naar een ander land om te missioneren. Maar wat wij vaststellen, is dat de apostel er in zijn onvermoeibare missionering in geslaagd is verschillende kleine gemeenschappen te stichten, verspreid over het gebied van Galatië.

Wanneer Paulus in een stad of gebied aankomt, bouwt hij niet onmiddellijk een grote kathedraal, nee. Hij creëert kleine gemeenschappen die gist zijn in onze christelijke cultuur van vandaag. Hij begint met kleine gemeenschappen. En deze kleine gemeenschappen groeien en gaan vooruit. Ook vandaag gebruikt men deze pastorale methode in ieder missiegebied. Ik kreeg verleden week een brief van een missionaris in Papoua Nieuw-Guinea. Hij zegt me dat hij het Evangelie in de jungle verkondigt aan mensen die zelfs niet weten wie Jezus Christus is. Dat is mooi! Men begint met kleine gemeenschappen te vormen. Ook vandaag wordt er geëvangeliseerd op de manier van de eerste evangelisatie.

Waar wij aandacht voor willen hebben is de pastorale bezorgdheid van Paulus, vol geestdrift. Na deze Kerken gesticht te hebben, bemerkt hij een groot gevaar – een herder is als een vader of moeder die dadelijk de gevaren opmerken voor hun kinderen, voor hun groei in het geloof. Zij worden groter en de gevaren komen. Zoals iemand zei: “gieren richten een bloedbad aan in de gemeenschap”. Sommige christenen uit het jodendom zijn namelijk geïnfiltreerd en hebben op een sluwe manier theorieën gezaaid die in tegenstrijd zijn met het onderricht van de apostel. Op de duur maken zij hem zelfs zwart. Ze beginnen met de leer – dat niet, dat wel – en daarna beschimpen zij de apostel. Dat is altijd de gang van zaken: de apostel zijn gezag ontnemen. Zoals men ziet, is het een oude praktijk om zich in bepaalde gelegenheden voor te doen als de enigen die de waarheid bezitten – de reinen – en om het werk van de anderen te kleineren, ook door kwaad te spreken.

Deze tegenstanders van Paulus beweren dat de heidenen ook moeten onderworpen worden aan de besnijdenis en volgens de wet van Mozes leven. Zij gaan terug naar achter, naar de voorschriften van vroeger, dingen die door het Evangelie voorbijgestreefd zijn. De Galaten zouden dus afstand moeten doen van hun culturele identiteit om zich te onderwerpen aan regels, voorschriften en gebruiken die eigen zijn aan de joden. En dat niet alleen. Deze tegenstanders beweren dat Paulus geen echte apostel is en dus geen enkel gezag heeft om het Evangelie te verkondigen. Wij zien dat heel dikwijls. Denken we aan sommige christengemeenschappen of bisdommen: men begint met voorvallen en brengt uiteindelijk de pastoor, de bisschop in diskrediet. Dat is de weg van de boze, van mensen die verdeeldheid zaaien, die niet kunnen opbouwen. En wij zien deze manier van doen in de Brief aan de Galaten.

De Galaten bevonden zich in een crisistoestand. Wat doen? Luisteren en doen wat Paulus hun verkondigd heeft of naar de nieuwe verkondigers luisteren die hem beschuldigen? Men kan zich met gemak de onzekerheid voorstellen die hun hart bezwaart. Voor hen is Jezus gekend hebben en geloven in het heilswerk van Zijn dood en verrijzenis, werkelijk het begin van een nieuw leven, een leven in vrijheid. Zij waren een weg ingeslagen die hen eindelijk vrij laat zijn, terwijl hun geschiedenis geweven was door vele vormen van gewelddadige slavernij, meer bepaald de slavernij die hen onderwierp aan de keizer van Rome. Daarom voelen zij zich verloren tegenover de kritiek van de nieuwe verkondigers, en onzeker over de manier om zich te gedragen: wie heeft gelijk? Paulus of die mensen die andere dingen komen leren? Naar wie moet ik luisteren? Kortom, wat op het spel staat, is werkelijk belangrijk!

Deze toestand staat niet ver van wat meerdere christenen vandaag ervaren. Ook vandaag ontbreekt het namelijk niet aan verkondigers die vooral door de nieuwe communicatiemedia de gemeenschappen in de war kunnen brengen. Zij dienen zich in de eerste plaats niet aan om het Evangelie van God te verkondigen die in de gekruisigde en verrezen Jezus van de mens houdt, maar om zich met nadruk te affirmeren als “bewakers van de waarheid” – zo noemen zij zich – van de beste manier om christen te zijn. En zij beweren met klem dat het ware christendom dat is waaraan zij gehecht zijn, dikwijls geïdentificeerd met bepaalde vormen uit het verleden, en dat de oplossing voor de huidige crisissen erin bestaat terug te keren naar vroeger om de authenticiteit van het geloof niet te verliezen. Ook vandaag, evenals toen, bestaat dus de bekoring zich op te sluiten in bepaalde verworven zekerheden uit vroegere tradities.

Maar hoe kunnen wij die mensen herkennen? Eén van de kenmerken van hun manier van doen is strakheid. Zij zijn streng ten overstaan van de verkondiging van het Evangelie die ons vrij maakt, die ons vreugdevol maakt. Altijd die starheid: men moet dit doen, men moet dat doen … Starheid is die mensen eigen. Het zal ons goed doen het onderricht van de heilige Paulus in de Brief aan de Galaten te volgen om te begrijpen welke weg te gaan. Degene die de apostel aanwijst is de bevrijdende en altijd nieuwe weg van de gekruisigde en verrezen Jezus, de weg van een verkondiging die wordt waargemaakt door nederigheid en broederlijkheid. De nieuwe verkondigers weten niet wat nederigheid, wat broederlijkheid is, wat de weg is van een zachtmoedig en gehoorzaam vertrouwen. De nieuwe verkondigers kennen noch zachtmoedigheid noch gehoorzaamheid. En deze zachtmoedige en gehoorzame weg gaat vooruit in de zekerheid dat de Heilige Geest in elke tijd in de Kerk aan het werk is. Geloof in de Heilige Geest, die aanwezig is in de Kerk, doet ons in laatste instantie vooruit gaan en dat zal ons redden.

Terug naar overzicht