5-1-2022 Audiëntie – De heilige Jozef, voedstervader van Jezus
Een uitnodiging om het vaderschap te beleven

Men wordt geen vader “gewoon omdat men een kind op de wereld zet, maar omdat men er zich op een verantwoordelijke manier om bekommert. Telkens iemand verantwoordelijkheid op zich neemt voor iemands leven, oefent hij in zekere zin het vaderschap over hem uit”, zegt paus Franciscus en hij herneemt hiermee zijn apostolische Brief Patris Corde.
De paus zet zijn wekelijkse catecheses over de persoon van de heilige Jozef verder en wijdt de eerste audiëntie van dit jaar aan de “Heilige Jozef, voedstervader van Jezus”.
In het licht van de specifieke rol die Jozef op zich neemt, geeft paus Franciscus een reflectie over het vader- en moederschap in “onze beschaving die een beetje verweesd is”.
Hij klaagt de “demografische winter” aan die wijst op “een zeker egoïsme” en “ontkenning van het vader- en moederschap” en doet een oproep niet te vrezen om “het risico” te nemen kinderen te krijgen, op een natuurlijke manier of geadopteerd. Want “vader- en moederschap zijn de volheid van iemands leven”, zegt de paus.
De paus moedigt echtgenoten aan die een kind wensen te adopteren: “deze levenskeuze behoort tot de meest verheven vormen van liefde, van vader- en moederschap”. Hij nodigt instellingen ook uit “altijd bereid te zijn om bij adoptie te helpen door ernstig onderzoek maar ook door de noodzakelijke procedure te vereenvoudigen”.

Dierbare broeders en zusters, goeiedag!

Vandaag zullen wij mediteren over de heilige Jozef als vader van Jezus. De evangelisten Matteüs en Lucas stellen hem voor als de voedstervader en niet als de biologische vader van Jezus. Matteüs preciseert het door de uitdrukking “was de vader van” te vermijden, die hij voor al de voorvaders van Jezus gebruikt in de geslachtslijst. Maar hij noemt hem “de man van Maria, en uit haar werd geboren Jezus die Christus genoemd wordt” (1,16). Lucas bevestigt dit door te zeggen dat hij “in de opvatting der mensen” (3,23) de vader van Jezus was, dat wil zeggen dat hij de vader leek.

Om het voedstervaderschap of legale vaderschap van Jozef te begrijpen, is het nodig voor de geest te houden dat in de Oudheid in het oosten, adoptie veel meer voorkwam dan vandaag. Denken we aan het bekende geval in Israël van het zwagerhuwelijk, zoals in Deuteronomium staat : “Wanneer twee broers bij elkaar wonen en een van hen komt te sterven zonder een zoon na te laten, dan mag de vrouw van de overledene niet huwen met een man buiten de familie. Haar zwager zal gemeenschap met haar hebben, haar tot vrouw nemen en het zwagerhuwelijk met haar sluiten. De eerste zoon die zij hem schenkt, zal op naam van zijn overleden broer staan, zodat diens naam niet uit Israël verdwijnt” (25,5-6). Met andere woorden, de ouder van dit kind is de schoonbroer, maar de wettelijke vader blijft de overledene, wat aan de pasgeborene alle erfenisrechten geeft. Het doel van deze wet was tweevoudig: de afstamming van de overledene waarborgen en het in stand houden van de opvolging. Als officiële vader van Jezus, oefent Jozef het recht uit de naam te geven aan zijn zoon, en hem aldus wettelijk te erkennen. Wettelijk is hij de vader, maar hij heeft hem biologisch niet verwekt. In de oudheid was de naam de belichaming van iemands identiteit. Van naam veranderen betekende zichzelf veranderen, zoals in het geval van Abram, van wie God de naam veranderde in “Abraham”, wat betekent “vader van een menigte”, “want, zegt het boek Genesis, Ik maak u tot vader van een menigte volken” (17,15). Hetzelfde geldt voor Jakob, die “Israël” genoemd wordt, wat betekent “die met God gestreden heeft” want hij heeft met God gestreden om Hem de zegen af te dwingen (cf Gen 32,29 ; 35,10).

Maar aan iemand of iets een naam geven, betekende vooral zijn gezag bevestigen over degene die de naam krijgt, zoals Adam gedaan heeft toen hij alle dieren een naam gaf (cf Gen 2,19-20). Jozef had voor de Zoon van Maria al een naam die God had voorzien – de naam Jezus, wordt door Zijn echte Vader gegeven, door God; de naam “Jezus” betekent “de Heer redt”, zoals de engel hem had uitgelegd: “Hij zal zijn volk redden uit hun zonden” (Mt 1,21). Dit bijzonder aspect van de persoon van Jozef laat ons vandaag nadenken over het vader- en moederschap. En dat lijkt mij heel belangrijk: vandaag nadenken over het vaderschap. Want wij leven in een tijd die onmiskenbaar verweesd is. Moge de figuur van de heilige Jozef ons helpen begrijpen hoe het verweesd gevoel op te lossen dat ons vandaag zo doet lijden.

Het volstaat niet een kind op de wereld te zetten om er ook de vader of moeder van te zijn. “Men wordt niet als vader geboren, maar men wordt het. En men wordt het niet gewoon omdat men een kind op de wereld zet, maar omdat men er zich op een verantwoordelijke manier om bekommert. Telkens iemand verantwoordelijkheid op zich neemt voor iemands leven, oefent hij in zekere zin het vaderschap over hem uit” (Apost. Brief Patris corde). Ik denk vooral aan al degenen die leven willen opnemen via adoptie – zo edelmoedig en mooi. Jozef toont ons dat dit soort band niet bijkomstig is, en evenmin een reflectie naderhand. Dit soort keuze behoort tot de meest verheven vormen van liefde, van vader- en moederschap. Hoeveel kinderen ter wereld wachten erop dat iemand zich om hen zou ontfermen! En hoeveel echtgenoten verlangen vader en moeder te zijn maar kunnen het niet om biologische redenen; of hebben al kinderen maar willen de affectie van hun gezin delen met hen die ervan beroofd blijven. We moeten niet bang zijn om voor adoptie te kiezen, om het “risico” te nemen kinderen op te vangen. Dat er wezen zijn, gaat vandaag samen met een zeker egoïsme. Gisteren sprak ik over de demografische winter die wij vandaag kennen: de mensen willen geen kinderen of slechts één, meer niet. En vele koppels hebben geen kinderen omdat zij er geen willen of ze hebben er slechts één omdat ze niet meer kinderen willen, maar zij hebben wel twee honden, twee katten … Ja, katten en honden nemen de plaats in van kinderen. Het is inderdaad merkwaardig, maar het is de werkelijkheid. En deze ontkenning van het vader- en moederschap haalt ons naar beneden, ontneemt ons onze mensheid. Zo wordt de beschaving ouder en minder menselijk, omdat men de rijkdom verliest van het vader- en moederschap. En het vaderland lijdt eronder, omdat het geen kinderen heeft – zoals iemand met humor zei – “en wie gaat nu de belastingen betalen voor mijn pensioen als er geen kinderen zijn? Wie gaat zich over mij ontfermen?”. Hij lachte ermee, maar het is waar. Ik vraag aan de heilige Jozef de genade de gewetens wakker te schudden om aan kinderen te denken. Het vader- en moederschap zijn de volheid van iemands leven. Denk daaraan. Het is waar, er is een geestelijk vaderschap voor wie zich aan God wijden en ook een geestelijk moederschap, maar wie in de wereld leeft en huwt, moet aan kinderen denken, aan leven geven, want de kinderen zullen u de ogen sluiten, zij zullen aan uw toekomst denken. En als u geen kinderen kan krijgen, overweeg adoptie. Het is een risico, ja: een kind is altijd een risico, of het op een natuurlijke manier komt of geadopteerd wordt. Maar het is een groter risico, er geen te hebben. Het is een groter risico het vader- en moederschap – reëel of spiritueel – te ontkennen.

Een man en een vrouw die de zin voor het vader- en moederschap niet vrijwillig ontwikkelen, gaan voorbij aan iets belangrijks, aan een hoofdzaak. Bedenk dat, alstublieft. Ik wens dat de instellingen altijd bereid te zijn om bij adoptie te helpen door ernstig onderzoek maar ook door de noodzakelijke procedure te vereenvoudigen zodat de droom van zoveel kinderen kan gerealiseerd worden die een gezin nodig hebben, en van zoveel echtgenoten die zich in liefde verlangen te geven. Enkele tijd geleden, hoorde ik het getuigenis van iemand, een dokter – een belangrijk beroep – hij had geen kinderen en heeft met zijn vrouw besloten er één te adopteren. Het moment kwam, er werd hun een kind voorgesteld en men zei: “Maar we weten niet hoe het zich zal gedragen. Het heeft misschien een ziekte”. En hij antwoordde – hij had het kind namelijk gezien : “Als u mij dat gevraagd had vóór ik hier was, had ik misschien nee gezegd. Maar ik heb het gezien: ik neem het”. Het is het verlangen om vader te zijn, om moeder te zijn, via adoptie. Wees er niet bang voor.

Ik bid dat niemand zich zou beroofd voelen van een liefdevolle vaderband. En dat zij die verziekt zijn door hun wees zijn, zouden doorgaan zonder dit zo vervelende gevoel. Moge de heilige Jozef zijn bescherming en hulp laten voelen voor de wezen en moge hij voor koppels ten beste spreken die een kind verlangen. Bidden wij daarom samen:

Heilige Jozef,
gij die Jezus met vaderliefde bemind hebt,
wees de vele kinderen nabij die geen gezin hebben
en een vader en moeder verlangen.
Wees een steun voor echtparen die geen kinderen kunnen krijgen,
help hen door dit lijden een groter plan te ontdekken.
Zog dat niemand een thuis moet missen, affectie,
of iemand die voor hem/haar zorgt.
En genees het egoïsme van wie zich afsluit voor het leven,
opdat zijn/haar hart zich zou openen voor de liefde. Amen.

Terug naar overzicht