28-4-2021 Audiëntie – Meditatie is een weg, geen doel

Methodes van meditatie zijn “een weg, geen doel”, benadrukt paus Franciscus. Zij zijn “een middel om je naar Jezus te leiden”: “Als je op de weg blijft staan en alleen naar de weg kijkt, zal je Jezus nooit vinden”, luidt zijn waarschuwing op deze algemene audiëntie.
De paus wijdt deze catechese aan het gebed van meditatie en de christelijke eigenheid ervan: “Voor een christen gaat meditatie door de deur van Jezus Christus … En wanneer een christen bidt, beoogt hij geen volledige transparantie van zichzelf, gaat hij niet op zoek van de diepste kern van zichzelf. Dat is wel toegelaten, maar een christen zoekt iets anders. Het gebed van een christen is vooreerst een ontmoeting met de Andere, de Andere met een hoofdletter: de transcendente ontmoeting met God”.
“Als een gebedservaring ons innerlijk vrede geeft, of zelfbeheersing of een klare kijk op de in te slagen weg, zijn deze resultaten bij wijze van spreken, neveneffecten van de genade van het christelijk gebed dat een ontmoeting is met Jezus.”
“Christelijke meditatie is onmogelijk zonder de Heilige Geest”, zegt de paus ook: “Hij is het die ons leidt naar de ontmoeting met Jezus”.

Dierbare broeders en zusters, goeie dag!
Vandaag spreken we over de vorm van gebed die meditatie heet. Voor een christen is mediteren, een synthese zoeken: dat betekent zich voor de grote bladzijde van de Openbaring plaatsen en proberen die tot de onze te maken door ze helemaal op ons te betrekken. En na het woord van God ontvangen te hebben, sluit een christen het niet in zich op, want dit woord moet een ander boek ontmoeten, dat de Catechismus noemt “dat van het leven” (cf Catechismus van de Katholieke Kerk, nr. 2706). Dat proberen wij telkens te doen wanneer wij over het Woord mediteren.

De praktijk van de meditatie kreeg de laatste jaren veel aandacht. Niet alleen christenen spreken erover. In bijna alle godsdiensten ter wereld bestaat een meditatieve praktijk. Maar het bestaat ook bij mensen die geen godsdienstig leven leiden. Wij hebben allemaal meditatie nodig, nadenken, onszelf terugvinden, dat is een menselijke dynamiek. Vooral in het begerige westen wordt meditatie gezocht omdat zij een hoge barrière legt tegen de dagelijkse stress en leegheid die zich overal verspreiden. We kennen het beeld van jongeren en volwassenen die ingekeerd neerzitten, in stilte, met gesloten ogen … Wij kunnen ons de vraag stellen: wat doen die mensen? Zij mediteren. Het is een fenomeen dat positief moet gezien worden: wij zijn inderdaad niet gemaakt om onophoudelijk te lopen, wij hebben een innerlijk leven en dat mag niet altijd met de voeten getreden worden. Mediteren is dus een behoefte van iedereen. Mediteren is als het ware, stilstaan en opnieuw ademen.

Toch bemerken wij dat dit woord, eens ontvangen in een christelijke context, een eigenheid verwerft die niet mag weggewist worden. Mediteren is een noodzakelijke menselijke dimensie, maar mediteren in christelijke context gaat verder: het is een dimensie die niet mag weggewist worden. De grote deur waarlangs het gebed van een gedoopte gaat – wij brengen het nog eens in herinnering – is Jezus Christus. Voor een christen gaat meditatie door de deur van Jezus Christus. Ook het mediteren volgt dat spoor. En wanneer een christen bidt, beoogt hij niet de volle transparantie van zichzelf, gaat hij niet op zoek van de diepste kern van zichzelf. Dat is wel toegelaten, maar een christen zoekt iets anders. Het gebed van een christen is vooreerst een ontmoeting met de Andere, de Andere met een hoofdletter: de transcendente ontmoeting met God. Als een gebedservaring ons innerlijk vrede geeft, of zelfbeheersing of een klare kijk op de in te slagen weg, zijn deze resultaten bij wijze van spreken, neveneffecten van de genade van het christelijk gebed dat een ontmoeting is met Jezus. Mediteren betekent dus Jezus tegemoet gaan, geleid door een zin of woord uit de Heilige Schrift.

De term meditatie heeft in de loop van de geschiedenis verschillende betekenissen gekregen. Zelfs binnen het christendom verwijst hij naar verschillende spirituele ervaringen. Toch kan men bepaalde gemeenschappelijke lijnen terugvinden en de Catechismus helpt ons daarbij, waar staat: “Meditatiemethoden variëren even sterk als de geestelijke leermeesters. (…) Maar een methode is niet meer dan een leidraad; wat telt is dat men, met de heilige Geest, vooruitgaat op de enige weg van het gebed: Christus Jezus” (nr. 2707).

Er bestaan dus vele christelijke meditatiemethodes: sommige zijn heel eenvoudig, andere ingewikkelder, sommige benadrukken de intellectuele dimensie van de mens, andere eerder de affectieve en emotionele. Het zijn methodes. Ze zijn allemaal belangrijk en allemaal waardig om beoefend te worden, in de mate dat zij de geloofservaring kunnen helpen zodat zij een totale akte van de mens wordt: het is niet alleen de geest die bidt, heel de mens bidt, de totaliteit van de persoon, zoals ook niet alleen het gevoel bidt. De ouden hadden de gewoonte te zeggen dat het orgaan van het gebed, het hart is en zij legden dit zo uit dat heel de mens, vanuit zijn centrum – het hart – een relatie aangaat met God, en niet alleen enkele van zijn hoedanigheden.

Daarom moet men zich altijd herinneren dat de methode een weg is, geen doel: als een gebedsmethode christelijk wil zijn, behoort zij tot de navolging van Christus, wat de essentie is van ons geloof. Methodes van meditatie zijn wegen om tot de ontmoeting met Jezus te komen, maar als je stilstaat op de weg en alleen naar de weg kijkt, zal je Jezus nooit vinden. Je zal van je weg een god maken, maar de weg is een middel om je bij Jezus te brengen. De Catechismus preciseert: “Meditatie zet de gedachte, de verbeelding, de emotie en het verlangen aan het werk. Deze activering is noodzakelijk om de geloofsovertuiging te verdiepen, de bekering van het hart op te wekken en de wil om Christus te volgen te versterken. Het christelijke gebed legt er zich bij voorkeur op toe om “de geheimen van Christus” te overwegen” (nr. 2708).

Dat is dus de genade van het christelijke gebed: Christus is niet ver maar altijd in relatie met ons. Er is geen aspect van Zijn goddelijke en menselijke Persoon dat voor ons geen plaats van heil en geluk kan worden. Elk ogenblik van Jezus’ leven op aarde, kan door de genade van het gebed, voor ons hedendaags worden, dank zij de Heilige Geest, de gids. U weet dat men niet kan bidden zonder de leiding van de Heilige Geest. Hij is het die ons leidt! Het is dank zij de Heilige Geest dat ook wij aanwezig zijn op de oever van de rivier de Jordaan, wanneer Jezus er zich in onderdompelt om gedoopt te worden. En ook wij worden uitgenodigd op de bruiloft te Kana, wanneer Jezus de beste wijn geeft tot vreugde van het echtpaar. Met andere woorden de Heilige Geest verbindt ons met deze mysteries uit het leven van Christus, want het schouwen van Jezus is een gebedservaring om meer met Hem verenigd te zijn. Ook wij zijn aanwezig bij de duizend genezingen die de Meester verricht. Nemen wij het Evangelie, overwegen wij deze mysteries van het Evangelie en de Geest zal ons leiden om daarbij aanwezig te zijn. En in het gebed – wanneer wij bidden – zijn wij allemaal als de gereinigde melaatse, de blinde Bartimeüs die het zicht terugkrijgt, Lazarus die uit het graf komt … Ook wij worden in het gebed genezen zoals de blinde Bartimeüs en de melaatse … Ook wij komen opnieuw tot leven zoals Lazarus opnieuw tot leven kwam, want meditatie onder leiding van de Heilige Geest, laat ons deze mysteries uit het leven van Christus opnieuw beleven, laat ons Christus ontmoeten en met de blinde zeggen: “Heer, heb medelijden met mij! Heb medelijden met mij!” – “Wat wilt gij?” – “Zien. Dit gesprek voeren”.

Christelijke meditatie, geleid door de Geest, leidt ons naar dit gesprek met Jezus. Er is geen bladzijde in het Evangelie waar geen plaats voor ons zou zijn. Mediteren is voor ons christenen een manier om Jezus te ontmoeten. Alleen zo, vinden wij onszelf terug. Dat is geen terugplooien op onszelf, nee: dat is naar Jezus gaan en onszelf bij Jezus ontmoeten, genezen, tot leven gewekt, sterk door de genade van Jezus. Jezus ontmoeten, de Redder van allen, ook van mij. Dank zij de leiding van de Heilige Geest.

Terug naar overzicht